غیرت...

 

.........................شیخ احمد غزالی می گوید:

در روزگار گذشته ، گلخن تاب حمام یعنی کسی که در گلخن حمام هیزم می افکند ،

عاشق دختر  پادشاهی شد که در اوج شکوه و زیبایی بود ،

وزیر این قضیه را به پادشاه باز گفت .

پادشاه از شنیدن این سخن در خشم شد و خواست گلخن تاب را کیفر رساند ،

 وزیر اندیشمند او گفت :

تو پادشاهی هستی که همه ی مردم به عدل و خردمندی ات اعتراف می کنند ،

بنابراین شایسته نیست کسی را بر کاری کیفر دهی که آن کار در اختیار وی نباشد .

 پادشاه از کیفر کردن گلخن تاب صرف نظر کرد

ولی بر حسب اتفاق  باز هم پادشاه از راهی عبور کرد که گلخن تاب همواره

در آنجا به انتظار دیدن می نشست وقتی پادشاه به آن جایگاه

رسید ، گلخن تاب را در آنجا ندید .

 نبودن او موجب تغییر حال پادشاه شد ، وزیرزیرک از این تغییر حال آگاه شد

و گفت :

ما گفتیم که او را سیاست کردن هیچ معنی ندارد که از او زیانی نیست

ولی اکنون بدانستیم که نیاز او در می باید .

جوانمردا ! کرشمه ی معشوقی در حُسن خود چون نمک در دیگ در باید

تا کمال ملاحت به کمال حُسن پیوندد .

غزالی کرشمه ی حُسن را غیر از کرشمه ی معشوقی می داند زیرا شخص گلخن تاب

در هر حال اسیر کمند کرشمه ی حُسن گشته بود و حضور یا غیبت او در این باب ،

 به هیچ وجه منشأ اثر  نبود

ولی در مورد کرشمه ی معشوقی ..........

وضع به گونه ای دیگر مطرح می شود

 زیرا هنگامی که پادشاه ، عاشق گستاخ را در جایگاه پیشین او نمی بیند

 تغییر حال پیدا می کند و آشفته خاطر می گردد

و این همان چیزی است که می توان آن را غیرت در عشق نامید.

.......................................

شیخ احمد غزّالی در پایان نقل این حکایت به ذکر کلامی پرداخته که می توان آن را نوعی

 توضیح و تفسیر برای غیرت در عشق به شمار آورد .

سخن او در این باب چنین است :

جوانمردا! چه گویی اگر با ملک گفتندی که از تو فارغ شد و با دیگری  عاشق شد.

 ندانم تا از درون او هیچ غیرت سر بر زدی یا نه ؟

 تا نپنداری که طامات است حاشا و کلّا ...

که این ترجمه ی این آیت است :

« انّ الله لا یغفر ان یشرک بِهِ و یغفر ما دون ذلک لمن یشا ء »

یعنی خداوند گناه شرک به خود را نمی آمرزد

ولی در مورد سایر گناهان  هر کس را بخواهد مورد آمرزش قرار می دهد .

شیخ احمد غزالی در این آیه نیز معنی غیرت عشق را  جست و جو می کند.....

 

............./........................

 

پوست دنبه یافت شخصی مستهان

                          هر صباحی چرب کردی سبلتان

در میان منعمان رفتی که من

                          لوت چربی  خورده‌ام  در انجمن

دست بر سبلت نهادی در نوید

                         رمز  یعنی سوی  سبلت  بنگرید

کین گواه صدق گفتار منست

                      وین نشان چرب و شیرین خوردنست

اشکمش گفتی جواب بی‌طنین

                       که  اباد  الله       کِید        الکاذبین

لاف تو ما را بر آتش بر نهاد

                         کان  سبال چرب تو  بر کنده  باد

گر نبودی لاف زشتت ای گدا

                           یک کریمی رحم افکندی به ما

ور نمودی عیب و کژ کم باختی

                            یک طبیبی داروی او ساختی

گفت حق که کژ مجنبان گوش و دم

                            یَنفعن ّ    الصادقینَ    صِدقَهم

گفت اندر کژ مخسپ ای محتلم

                          آنچ  داری    وا نما و    فاستَقم

ور نگویی عیب خود باری خمش

                    از نمایش وز   دغل   خود  را   مکش

گر تو نقدی یافتی مگشا دهان

                     هست  در  ره   سنگ های   امتحان

سنگ های امتحان را نیز پیش

                امتحان ها   هست در    احوال    خویش

گفت یزدان از ولادت تا بحین

                                  یُفتَنون   کلَّ  عام     مرَّتین

امتحان در امتحانست ای پدر

                         هین به کمتر امتحان خود را مخَر

 

اگر ریاضتی مختصرتحمّل کردی – چنانکه اندک حرامی را ترک نمودی یا اندک عبادتی آوردی –

مپندار که به کمال رسیده ای  خود را برای آزمایش های سخت تر آماده کن .

راست رفتاری از صفت های مردان خداست .

 آن که راست رود، رستگار است و آن که کژ بازی کند ، سرانجام رسوا و گرفتار .

و دل مردان خدا کج و راست را محک و معیار.

هر که را در جان خدا بنهد محک  / هر یقین را باز داند او ز شک

در پیشگاه مردان خدا همان بِه که عیب خود باز گویی و از آنان یاری جویی ،

و گرنه باری خموشی بِه از آن که در مکر و دغل کوشی.

راه دشوار است و در هر منزل آزمایشی در کار است

اگر عنایتی به تو رسید و نصیبه ای قسمتت گردید ،

مبادا فریفته شوی و خود را از سالکان راستین به شمار آری . ..............۱

 

 

---

 ۱- شرح مثنوی -دفتر سوم - شرح :دکتر شهیدی

حلاج.........

 

از ابو نصر موسی گیلانی پرسیدند :برای « انا الحق » حلّاج چه عذری داری ؟ ...

او گفت : « حلّاج چون راهزنی بر سر راه عشق کمین کرد

ودر آنجا گوهر راز عشق را به چنگ آورد .سپس آن را در ژرف ترین نهانگاه گنج دل پنهان کرد ».

چون به خطر هایی که درکمین بود می اندیشید ،.......

ولی آنگاه که با مشاهده ی اشراق درون به برق جمال این گوهر برخورد کرد ،از آن خیره و کور شد

 و دیگر مخلوقات را ندید، خود را در جایی خالی از هر موجود پنداشت

و به بانگ بلند به گوهر ربایی خود اقرار کردتا بدانجا که مستوجب آن شد

که دستانش را قطع کنند و به قتلش برسانند .......

......هر آن کس مالک این گوهر شود به چیزی جز برترین مرتبه ی عشق راضی نگردد

و آن مرتبه ی فناست ......

آنگاه که حلّاج به پیش در رسید و در زد به او بانگ در دادند :

« هان ای حلاج ! هیچ کس بدینجا در نمی آید مگر آن که از صفات مخلوق عاری شده باشد

و از داغ های ننگ بشریت رسته باشد . »

آنگاه در عشق فنا شد و پیکرش در محبت بگداخت و روح خود را در پیش در ، تقدیم کرد،

نفس خود را در برابر پرده نثار کرد سپس در مقام حیرت در پیش پای سر گشتگی درنگ کرد

فنا او را خاموش کرده بود  ولی سُکر او را به سخن آورد . فریاد بر کشید : « انا الحق » .....

هر لحظه به شکلی بت عیّار بر آمد                            دل بُرد و نهان شد

هر دَم به لباس دگر آن یار    برآمد                              گه پیر و جوان شد

عیسی شد و بر گنبد دوّار بر آمد                               تسبیح کنان شد

بالله که همو بود که می آمد و می رفت                       هر قرن که دیدی

تا عاقبت آن شکل عرب وار بر آمد                               دارای جهان شد

منسوخ چه باشد ،چه تناسخ ،به حقیقت                   آن دلبر زیبا ؟

شمشیر شد و از کف کرّار بر آمد                                قتّال زمان شد

حقّا که همو بود که می گفت : « انا الحق »                  در صوت الهی

منصور نبود او که برآن دار بر آمد                               نادان به گمان شد

رومی سخن کفر نگفته ست و نگوید                           منکر مشویدش

کافر شده آن کس که به انکار برآمد                             از دوزخیان شد .....